تون‌لوی

تون‌لوی (屯绿, túnlǜ) نام کوتاه‌شدهٔ تون‌شی لوچا (屯溪绿茶, Túnxī Lǜchá) است، یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین چای‌های سبز صادراتی چین از نظر تاریخی. این یک رقم منفرد به معنای دقیق نیست، بلکه برندی منطقه‌ای است که محصول چندین شهرستان در جنوب آن‌هوئی را گرد هم می‌آورد؛ محصولی که طی یک و نیم قرن از طریق مرکز تجاری تون‌شی جمع‌آوری، فرآوری و بارگیری می‌شد. در بازار بین‌المللی چای، تون‌لوی با نام انگلیسی Twaikay Tea شناخته می‌شود و لقب «طلای سبز» (绿色金子, lǜsè jīnzi) را به خود اختصاص داده است.

1. طبقه‌بندی و خاستگاه:

• نوع: چای سبز (绿茶, lǜchá) — تخمیرنشده. از نظر فناوری فرآوری اولیه در دستهٔ چائوچینگ (炒青, chǎoqīng) قرار می‌گیرد — چای‌هایی با تثبیت برشته، زیرمجموعهٔ چانگ-چائوچینگ (长炒青, cháng chǎoqīng) یعنی «چای سبز برشتهٔ بلند» که شکل کشیده و پیچ‌خوردهٔ مشخص برگ را ایجاد می‌کند. محصول نهایی که مرحلهٔ تصفیه را گذرانده، به‌عنوان مِی‌چا (眉茶, méichá) — «چای ابرو» طبقه‌بندی می‌شود، که به دلیل برگ‌های نازک و خمیده‌ای که یادآور ابروی زنان است چنین نام گرفته است.
• دسته: چای‌های سبز سنتی صادراتی چین؛ برندی منطقه‌ای با بیش از ۱۵۰ سال سابقه. محصولی با نشان جغرافیایی حفاظت‌شده (地理标志产品, dìlǐ biāozhì chǎnpǐn).
• خاستگاه: چین (中国, Zhōngguó)، استان آن‌هوئی (安徽省, Ānhuī shěng)، بخش کوهستانی جنوبی — منطقهٔ شهر هوآنگ‌شان (黄山市, Huángshān shì)، ناحیهٔ سابق هوئِی‌ژو (徽州, Huīzhōu). شهرستان‌های اصلی تولید: شیو‌نینگ (休宁县, Xiūníng xiàn)، شه‌شیان (歙县, Shèxiàn)، چی‌مِن (祁门县, Qímén xiàn)، یی‌شیان (黟县, Yīxiàn)، جیشی (绩溪县, Jìxī xiàn). مناطق تولید مجاور: شهرستان‌های استان‌های جِجیانگ (浙江) و جیانگ‌شی (江西) — چون‌آن (淳安)، جیان‌ده (建德)، کای‌هوا (开化)، وو‌یوآن (婺源).
• مختصات جغرافیایی: تقریباً ۲۹°۴۳′ شمالی، ۱۱۸°۱۹′ شرقی (منطقهٔ تون‌شی، مرکز تجاری منطقه).

2. تاریخ و اهمیت فرهنگی:

• تاریخ: ریشه‌های تون‌لوی به سونگ‌لو چا (松萝茶, Sōngluó chá) مشهور بازمی‌گردد — چای سبزی از شهرستان شیو‌نینگ که فناوری فرآوری آن در دوران مینگ شکل گرفت. «تون‌لوی» به‌عنوان یک برند تجاری در دورهٔ جیاجینگ — دائوگوآنگ دودمان چینگ (清嘉庆—道光年间، تقریباً ۱۷۹۶–۱۸۵۰ م) شکل گرفت، زمانی که فناوری تصفیهٔ سونگ‌لو چا به کمال رسید و به نظامی از درجه‌های استاندارد برای صادرات تبدیل شد. پیش‌تر در دوران مینگ، در دورهٔ وان‌لی (万历، ۱۵۷۳–۱۶۲۰)، چای محلی برای نخستین بار در بازار بین‌المللی ظاهر شد. تا پایان سدهٔ نوزدهم، تون‌شی به بزرگ‌ترین قطب تجارت چای منطقه تبدیل گشت. «چین شی گائو» (《清史稿》، «پیش‌نویس تاریخ چینگ») تون‌شی را «پایتخت تجارت چای» (茶务都会, chá wù dūhuì) می‌نامد. در دوران اوج (دورهٔ تونگ‌ژی، 同治، ۱۸۶۲–۱۸۷۴)، صادرات سالانهٔ تون‌لوی از ۱۰٬۰۰۰ این (引, yǐn؛ هر این ≈ ۵۰ کیلوگرم) فراتر می‌رفت، یعنی بیش از ۵۰۰ تن. فرماندار کل لیانگ‌جیانگ (两江总督) ادارهٔ مالیات چای جنوب آن‌هوئی (皖南茶厘局) را در تون‌شی تأسیس کرد که عوارض سالانهٔ آن به ۴۰۰٬۰۰۰ یوان می‌رسید. ضرب‌المثل رایج آن سال‌ها چنین بود: «چهرهٔ تون‌شی را ندیده، از ده لی آن سو بوی چای را حس می‌کنی؛ پا به دفتر چای که می‌گذاری، روستای زادگاهت را از یاد می‌بری» (未见屯溪面，十里闻茶香؛踏进茶号门，神怡忘故乡). در سال ۱۸۹۶، یو بوتائو، صاحب دفتر چای فو هِه‌چانگ (福和昌)، فناوری تصفیه را بهبود بخشید و از تودهٔ مِی‌چا، رقم ممتاز «چُو جِن» (抽珍, chōuzhēn — «گوهر برگزیده») را جدا کرد که بی‌درنگ بازار اروپا را تسخیر کرد. در سال ۱۹۱۳، تون‌لوی پیش‌تر به اروپا و آمریکا صادر می‌شد. در نمایشگاه پاناما-پاسیفیک ۱۹۱۵، این چای مدال طلا دریافت کرد. تا سال ۱۹۲۰، بیش از صد دفتر چای در تون‌شی وجود داشت. پس از ۱۹۴۹، تولید بازسازمان‌دهی شد؛ تون‌لوی به بیش از ۸۰ کشور در پنج قاره فروخته می‌شد. در سال‌های ۱۹۸۱ و ۱۹۸۵، محصولات کارخانهٔ چای تون‌شی (特珍一级, 珍眉一级) به دلیل کیفیت برتر، نشان نقرهٔ ملی دریافت کردند. در سال ۱۹۸۸، در بیست و هفتمین نمایشگاه بین‌المللی محصولات غذایی باکیفیت در آتن، تون‌لوی درجهٔ «تِه جِن تِه‌جی» (特珍特级) بار دیگر نشان نقره را از آن خود کرد.

• نام: تون‌لوی (屯绿) کوتاه‌شدهٔ تون‌شی لوچا (屯溪绿茶) است. نویسهٔ 屯 (tún) نام شهر تون‌شی؛ 绿 (lǜ) به معنای «سبز»، اشاره به نوع چای. بنابراین، نامی توپونیمیک است: «چای سبز تون‌شی». نام جایگزین — مِی‌چا (眉茶, méichá, «چای ابرو»)، بر اساس شکل برگ نهایی.

• اهمیت فرهنگی: تون‌لوی یکی از نمادهای فرهنگ تجارت هوئِی‌ژو (徽州) است. بازرگانان هوئِی‌ژو (徽商, huīshāng)، که از «پنج انجمن بزرگ بازرگانی» چین بودند، تجارت چای را به یکی از منابع اصلی ثروت خود تبدیل کردند. یادگاری ادبی دوران اوج، «ترانه‌های بامبوی بازار چای تون‌شی» (《屯溪茶市竹枝词》) است که شلوغی تجاری تون‌شی در اواخر چینگ را به تصویر می‌کشد. تون‌لوی نقشی کلیدی در شکل‌گیری فرهنگ جهانی مصرف چای سبز ایفا کرد: مِی‌چای تون‌شی جزو نخستین چای‌های سبز چینی بود که به‌طور انبوه وارد بازارهای شمال آفریقا، خاورمیانه و اروپای غربی شد.

3. توصیف گیاه‌شناسی و مادهٔ خام:

• گونه: Camellia sinensis var. sinensis.
• رقم / کولتیوار: پایهٔ سنتی مادهٔ خام — رقم‌های جمعیتی محلی (群体种, qúntǐzhǒng) که طی سده‌ها انتخاب طبیعی در شرایط جنوب آن‌هوئی شکل گرفته‌اند. این‌ها بوته‌های ریزبرگ و متنوع ژنتیکی‌ای هستند که با اقلیم کوهستانی سازگار شده‌اند. امروزه در تولید از کولتیوارهای منطقه‌ای و گزینش‌های محلی نیز استفاده می‌شود.
• برداشت: فصل اصلی — بهار (مارس — آوریل)؛ برای درجه‌های برتر (特珍, tèzhēn) از مادهٔ خام اوایل بهار استفاده می‌شود. برداشت تابستانه و پاییزه برای تولید درجه‌های انبوه به کار می‌رود.
• استاندارد برداشت: یک جوانه و یک تا دو برگ (一芽一叶至一芽二叶, yī yá yī yè zhì yī yá èr yè) برای درجه‌های بالا؛ یک جوانه و دو تا سه برگ برای انواع انبوه. انتخاب شاخه‌هایی با جوانه‌های خوب رشدکرده، گوشتی و کرک‌های سفید الزامی است.

4. ترُوار و ویژگی‌های کشت:

• ناهمواری و ارتفاع: باغات چای عمدتاً در دامنه‌های کوه‌های جنوب آن‌هوئی، در پای رشته‌کوه هوآنگ‌شان و در کنار رود شین‌آن‌جیانگ (新安江, Xīn’ānjiāng) واقع شده‌اند. ارتفاع رویش — از ۲۰۰ تا ۸۰۰ متر بالاتر از سطح دریا؛ بهترین محموله‌ها از ارتفاع ۴۰۰–۷۰۰ متری به دست می‌آیند.
• اقلیم: موسمی نیمه‌گرمسیری، با بارش فراوان (۱۴۰۰–۱۸۰۰ میلی‌متر در سال) و مه‌های مکرر، به‌ویژه در بهار. میانگین دمای سالانه ۱۵–۱۶°C. اختلاف دمای روز و شب در کوهستان به انباشت اسیدهای آمینه و مواد معطر کمک می‌کند.
• خاک: خاک‌های اسیدی و ضعیف‌اسیدی کوهستانی زرد و قرمز-زرد (pH ۴.۵–۵.۵) با محتوای بالای مادهٔ آلی و زهکشی خوب — شرایط بهینه برای بوته‌های چای.
• بوم‌شناسی: بخش قابل توجهی از باغات در پهنه‌های جنگلی آمیخته قرار دارند. پوشش جنگلی منطقه بیش از ۸۲٪ است که خلوص هوا و آب را تضمین می‌کند. بسیاری از مزارع از اصول کشاورزی بوم‌شناختی پیروی می‌کنند.

5. فناوری تولید:

تون‌لوی دو مرحلهٔ فرآوری پیاپی را پشت سر می‌گذارد: اولیه (初制, chūzhì) — تولید مائو-چا (毛茶, máochá، چای خام) — و ثانویه، تصفیه‌ای (精制, jīngzhì) — فرآوری مائو-چا به محصول نهایی. این مرحلهٔ پیچیدهٔ تصفیه است که تون‌لوی را از بیشتر چای‌های سبز متمایز می‌سازد و ارزش تجاری آن را تعیین می‌کند.

فرآوری اولیه (初制):

1. پهن کردن و پلاساندن جزئی (摊晾, tānliàng): برگ‌های تازه چیده‌شده را به‌صورت لایه‌ای نازک برای ۱–۲ ساعت پهن می‌کنند تا رطوبت سطحی تبخیر و برگ‌ها اندکی نرم شوند.
2. تثبیت (杀青, shāqīng): مرحلهٔ کلیدی — توقف آنزیم‌های اکسیداتیو در ووک داغ با دمای ۱۸۰–۲۲۰°C. پایهٔ عطر را شکل می‌دهد و رنگ سبز را تثبیت می‌کند.
3. مالش (揉捻, róuniǎn): تخریب مکانیکی ساختار سلولی، آزادسازی شیره و شکل‌دهی به فرم کشیده و کمی خمیدهٔ مشخص «چائوچینگ بلند».
4. خشک کردن (干燥, gānzào): رساندن به رطوبت پایدار (حدود ۵–۶٪) در ووک یا خشک‌کن. محصول به‌دست‌آمده — «چائوچینگ بلند» (长炒青) — یک نیمه‌فراورده است.

فرآوری تصفیه‌ای (精制):

5. الک کردن (筛分, shāifēn): جداسازی مائو-چا بر اساس اندازه به کمک الک‌هایی با چشمه‌های مختلف.
6. برش (切轧, qiēzhá): کوتاه‌کردن برگ‌های بلند برای رسیدن به فرم استاندارد.
7. بوجاری (风选, fēngxuǎn): جداسازی بر اساس وزن و چگالی با جریان هوا؛ حذف گردوغبار، بخش‌های توخالی و سبک.
8. چینش دستی (拣剔, jiǎntī): حذف دمبرگ‌ها، برگ‌های زرد و اجزای خارجی.
9. پرداخت رنگ (车色, chēsè): فرآوری ملایم در بشکه برای یکنواخت‌سازی رنگ و ایجاد درخشش روغنی.
10. همگن‌سازی (匀堆, yúnduī): آمیزه‌سازی محموله‌ها برای تضمین کیفیت یکدست محصول نهایی.

نتیجهٔ تصفیه، مجموعه‌ای از درجه‌های تجاری استاندارد — رنگ‌ها (花色, huāsè) مِی‌چا است.

6. ویژگی‌های حسی ارگانولپتیک:

به‌اصطلاح «چهار کمال» (四绝, sì jué) معروف است: «برگ سبز، دم‌نوش زلال، عطر نجیب، طعم پُر» (叶绿、汤清、香醇、味厚).

• ظاهر برگ خشک: نوارهای باریک، محکم پیچیده، کمی خمیده شبیه ابرو (از این رو نام «مِی‌چا»). رنگ — سبز تیره با پوششی نقره‌ای-خاکستری (起霜, qǐshuāng — «پوشیده از شبنم»)، درخشش روغنی. در درجه‌های برتر، نوک جوانه‌ها به‌خوبی دیده می‌شود.
• عطر برگ خشک: برجسته، تمیز، با رایحه‌های آشکار شاه‌بلوط (栗香, lìxiāng) — امضای بویایی تون‌لوی. ممکن است ته‌مایه‌های ملایم گلی و شیرین نیز وجود داشته باشد.
• عطر دم‌نوش: بلند، تمیز، ماندگار. پروفایل غالب شاه‌بلوط-مغز است که با تُن‌های نرم علفی-گلی تکمیل می‌شود. عطر طی چندین دم‌آوری حفظ می‌شود.
• طعم: غنی، پُر، با تراکم خوب (醇厚, chúnhòu). شیرین، تازه، بدون تلخی یا گسی آشکار در صورت دم‌آوری درست. پس‌طعم بلند، تمیز، با شیرینی بازگشتی (回甘, huígān) و پایانی طراوت‌بخش.
• رنگ دم‌نوش: سبز یا زرد-سبز، تمیز، شفاف، با درخششی روشن.
• ته‌نشین چای (برگ دم‌کشیده): برگ‌ها به‌طور یکنواخت باز می‌شوند، نرم، الاستیک، به رنگ سبز مایل به زرد با ساختاری به‌خوبی حفظ‌شده.

7. ترکیب شیمیایی:

• پلی‌فنل‌ها (کاتچین‌ها): محتوای پلی‌فنل‌های چای در تون‌لوی حدود ۱۸–۲۴٪ از وزن خشک است. کاتچین‌های اصلی — EGCG، EGC، ECG — فعالیت آنتی‌اکسیدانی را فراهم می‌کنند و پایهٔ پروفایل طعم را می‌سازند.
• اسیدهای آمینه: محتوای کل — ۲.۵–۴٪ از وزن خشک، با غلبهٔ L-ته‌آنین (L-茶氨酸). سطح نسبتاً بالای اسیدهای آمینه ناشی از ترُوار کوهستانی و پوشش مکرر ابر است که شدت فتوسنتز را کاهش می‌دهد. این اسیدهای آمینه شیرینی مشخص و پُری طعم را به چای می‌بخشند.
• کافئین (咖啡碱, kāfēijiǎn): حدود ۲.۵–۳.۵٪ از وزن خشک (تقریباً ۳۰–۴۵ میلی‌گرم در هر فنجان ۱۵۰ میلی‌لیتری با دم‌آوری استاندارد). همراه با ته‌آنین، اثر نیروبخش ملایم و طولانی‌مدتی ایجاد می‌کند.
• ویتامین‌ها: ویتامین C (۳۰–۶۰ میلی‌گرم/۱۰۰ گرم چای خشک)، ویتامین‌های گروه B (B1, B2, B6)، ویتامین E، ویتامین K.
• مواد معدنی: پتاسیم، منیزیم، منگنز، روی، فلوئور، فسفر. برخی پهنه‌های تولیدی (زی‌یانگ، مناطق مجاور) با محتوای سلنیوم بالاتر در خاک‌ها متمایز می‌شوند که بر ترکیب چای بازتاب می‌یابد.
• روغن‌های اسانسی و ترکیبات معطر: عطر شاه‌بلوط عمدتاً ناشی از پیرازین‌ها و محصولات واکنش مایارد است که در هنگام تثبیت برشته (شاچینگ) شکل می‌گیرند. در مجموعهٔ بویایی، لینالول، ژرانیول، سیس-جاسمون و دیگر ترپنوئیدها نیز حضور دارند.

8. خواص مفید:

• اثر نیروبخش: ترکیب کافئین و L-ته‌آنین، هوشیاری بدون اوج‌های ناگهانی فراهم می‌کند — افزایش ملایم تمرکز و فعالیت ذهنی که ویژگی چای‌های سبز باکیفیت است.
• محافظت آنتی‌اکسیدانی: محتوای بالای کاتچین‌ها (به‌ویژه EGCG) به خنثی‌سازی رادیکال‌های آزاد و کاهش فشار اکسیداتیو سلولی کمک می‌کند.
• پشتیبانی از گوارش: تانن ملایم، ترشح آنزیم‌های گوارشی را تحریک می‌کند؛ به‌طور سنتی همراهی خوب برای غذا به‌شمار می‌رود.
• دستگاه قلب و عروق: پلی‌فنل‌های چای سبز با بهنجارسازی سطح کلسترول و حفظ خاصیت ارتجاعی رگ‌ها مرتبط‌اند.
• پشتیبانی ایمنی: ویتامین C و کاتچین‌ها سازوکارهای دفاعی بدن را تقویت می‌کنند.
• سلامت دهان: محتوای فلوئور و کاتچین‌ها اثر ضدباکتریایی دارد و به پیشگیری از پوسیدگی دندان کمک می‌کند.
• عملکردهای شناختی: L-ته‌آنین کیفیت توجه را بهبود می‌بخشد و اضطراب را کاهش می‌دهد و مکمل اثر محرک کافئین است.

9. دم‌آوری:

• دمای آب: ۸۰–۸۵°C برای درجه‌های برتر (特珍, 珍眉 درجات بالا)؛ ۸۵–۹۰°C برای درجه‌های انبوه متراکم‌تر (贡熙, 秀眉).

• مقدار چای: ۳ گرم به ازای ۱۵۰ میلی‌لیتر آب (شیوهٔ اروپایی)؛ ۵–۶ گرم به ازای ۱۰۰–۱۲۰ میلی‌لیتر (شیوهٔ ریزش‌های پیاپی در گایوان).

• ظرف: گایوان چینی یا شیشه‌ای (盖碗, gàiwǎn)، استکان شیشه‌ای، قوری چینی. ظرف شیشه‌ای امکان مشاهدهٔ بازشدن برگ و رنگ دم‌نوش را فراهم می‌کند.

• فرآیند:

  1. ظرف را با آب داغ گرم کنید، خالی کنید.
  2. چای خشک را بریزید، بگذارید ۱۰–۱۵ ثانیه در ظرف گرم «بیدار» شود.
  3. آب با دمای مناسب را تا یک‌سوم حجم بریزید، تکان دهید — نخستین ریزش را می‌توان به‌عنوان نوشیدنی مصرف کرد (برای تون‌لوی، آب‌کشی الزامی نیست).
  4. آب را تا حجم کامل اضافه کنید.
  5. نخستین دم‌نوش — ۴۰–۶۰ ثانیه (روش ریزش‌های پیاپی: ۱۵–۲۰ ثانیه).
  6. دم‌نوش‌های بعدی: زمان را با هر ریزش ۱۰–۱۵ ثانیه افزایش دهید. تون‌لوی درجه‌های بالا ۴–۶ دم‌آوری را تاب می‌آورد؛ انواع انبوه ۳–۴ دم.

10. نگهداری:

• در ظرف دربسته و مات (قوطی حلبی، بسته‌بندی وکیوم فویلی)، دور از نور، رطوبت، گرما و بوهای خارجی نگهداری شود.
• دمای بهینه — ۰–۵°C (یخچال) برای نگهداری طولانی‌مدت؛ جای خنک و تاریک (تا ۱۵°C) برای چایی که ظرف ۱–۲ ماه مصرف می‌شود، قابل قبول است.
• دشمنان اصلی: رطوبت (بالای ۶٪ — تخریب آغاز می‌شود)، اکسیژن، فرابنفش، بوهای خارجی.
• مدت توصیه‌شدهٔ مصرف — ۱۲–۱۸ ماه از تاریخ تولید به شرط نگهداری درست. تون‌لوی تازه بهترین جلوه را در ۶ ماه نخست دارد.

11. قیمت و تقلبات:

• ردهٔ قیمتی: تون‌لوی گسترهٔ قیمتی وسیعی را پوشش می‌دهد — از درجه‌های انبوه در دسترس (秀眉, 雨茶) که ستون صادرات را تشکیل می‌دهند تا تِه جِن تِه‌جی (特珍特级) ممتاز که قیمت آن به‌مراتب بالاتر است. عوامل اصلی هزینه: فصل برداشت (بهاره — گران‌تر)، درجهٔ تصفیه، سال تولید، شهرستان مشخص خاستگاه.
• چگونه از تقلبات دوری کنیم:
  • از تولیدکنندگان معتبر با برچسب نشان جغرافیایی (地理标志) خرید کنید.
  • ظاهر را ارزیابی کنید: تون‌لوی اصیل درجه‌های بالا برگ‌های باریک، یکدست و محکم پیچیده با «شبنم» نقره‌ای دارد؛ برگ‌های سست، ناهمگون و کدر نشانهٔ جایگزینی کم‌کیفیت است.
  • عطر را بررسی کنید: تُن مشخص شاه‌بلوط باید طبیعی و بدون رایحه‌های مصنوعی تند باشد. تقلبات معطر بوی تصنعی دارند و به‌سرعت عطر خود را از دست می‌دهند.
  • دم‌نوش را ارزیابی کنید: تمیز، شفاف، سبز مایل به زرد؛ دم‌نوش کدر یا قهوه‌ای تیره نشان‌دهندهٔ چای کهنه یا نادرست نگهداری‌شده است.
  • به قیمت‌های مشکوک پایین شک کنید: اگر «تِه جِن» به قیمت «شیو مِی» عرضه شود، تقریباً به‌یقین دانه‌بندی نادرست یا جایگزینی مادهٔ خام از مناطق دیگر رخ داده است.

12. نکات جالب:

• «چین شی گائو» — نسخهٔ پیش‌نویس تاریخ رسمی دودمان چینگ — تون‌شی را به‌عنوان «پایتخت تجارت چای» (茶务都会) شایستهٔ ذکری ویژه دانست. برای یک شهر کوچک کوهستانی، این تشخیصی استثنایی بود.
• تون‌لوی از معدود چای‌های سبزی است که نظام درجه‌های تجاری‌اش بیش از ۲۰ نام داشت: تِه جِن (特珍)، جِن مِی (珍眉)، گونگ‌شی (贡熙)، شیو مِی (秀眉)، جِن مِی (针眉)، فِنگ مِی (凤眉)، یو چا (雨茶)، چا‌پیان (茶片) — سلسله‌مراتبی کامل از «ابروها» با اندازه‌های گوناگون.
• بازرگانان چای هوئِی‌ژو چنان قدرتمند بودند که برای نظارت بر تجارت در تون‌شی، یک ادارهٔ مالیات چای مستقل با مقامی در رتبهٔ دائوتای (道台) — یک مدیر بلندپایهٔ استانی — تأسیس شد.
• تون‌لوی به‌عنوان پایه‌ای برای چای‌های معطر عمل می‌کرد: از مِی‌چای باکیفیت بالا بود که چای‌های یاسمن (茉莉花茶)، لان‌هوا (珠兰花茶)، یولان‌هوا (玉兰花茶)، گوئِی‌هوا (桂花) و دیگر چای‌های گلی تولید می‌شد که هم به بازار داخلی و هم به بازار صادراتی عرضه می‌گردیدند.
• در دوران اوج صادرات، در پایان سدهٔ نوزدهم — آغاز سدهٔ بیستم، خریداران اصلی شمال آفریقا (مراکش، الجزایر، تونس — جایی که مِی‌چای سبز پایهٔ چای نعناع مشهور مغربی شد)، بریتانیای کبیر، روسیه و ایالات متحده بودند. بدین ترتیب، هر استکان چای نعناع مراکشی در اصل وارث تون‌لوی است.

13. مقایسه با دیگر چای‌های سبز:

• جِجیانگ لوی‌چا (浙绿): چای سبز همسایهٔ جِجیانگ (杭绿, 温绿, 遂绿) نیز در دستهٔ مِی‌چا جای دارد. محصول جِجیانگ معمولاً تا حدی سبک‌تر و لطیف‌تر از نظر طعم، با تُن‌های گلی برجسته‌تر است، حال‌آنکه تون‌لوی دقیقاً به خاطر پُری بدنه، عمق شاه‌بلوطی و تراکم روغنی ارج نهاده می‌شود.
• وویوآن لوی‌چا / ووی‌لوی (婺绿, Wùlǜ): چای سبز از شهرستان مجاور وویوآن (اکنون استان جیانگ‌شی، از نظر تاریخی — هوئِی‌ژو). خویشاوند نزدیک تون‌لوی از نظر ترُوار و فناوری، اما کمی سبک‌تر در طعم. از نظر تاریخی، بخشی از مادهٔ خام وویوآن نیز برای فرآوری و صادرات تحت برند «تون‌لوی» به تون‌شی فرستاده می‌شد.
• سونگ‌لو چا (松萝茶, Sōngluó chá): پیشاهنگ مستقیم تون‌لوی. سونگ‌لو چا از مادهٔ خام لطیف‌تری (یک جوانه — یک برگ) تولید می‌شود و مرحلهٔ پیچیدهٔ تصفیه را پشت سر نمی‌گذارد. طعم ظریف‌تر، عطر پاک‌تر، اما بدون عمق شاه‌بلوطی مشخص تون‌لوی.
• جوجیانگ مِی‌چا (珠江眉茶): مِی‌چای گوانگدونگ — جنوبی‌تر و سنگین‌تر در سرشت، با پروفایل عطری کمتر برجسته. تون‌لوی «شمالی‌ترین» و نفیس‌ترین گونهٔ مِی‌چا به‌شمار می‌رود.

14. درجه‌های تجاری (花色) تون‌لوی:

نظام درجه‌بندی تون‌لوی یکی از منشعب‌ترین‌ها در جهان چای سبز است. پس از ساده‌سازی‌های دههٔ ۱۹۸۰، رده‌های اصلی به شکل زیر درآمدند:

• تِه جِن (特珍, tèzhēn): «فوق‌العاده گران‌بها» — درجهٔ برتر. برگ‌های باریک، یکدست، محکم پیچیده با پوشش نقره‌ای و جوانه‌های به‌خوبی دیده‌شونده. زیردرجه‌ها: ویژه (特级)، یک (一级)، دو (二级).
• جِن مِی (珍眉, zhēnméi): «ابروی گران‌بها» — درجهٔ صادراتی اصلی. زیردرجه‌ها از یک تا پنج، به‌علاوهٔ «بدون رده» (不列级).
• یو چا (雨茶, yǔchá): «چای بارانی» — بخش ریز که هنگام الک کردن به دست می‌آید.
• گونگ‌شی (贡熙, gòngxī): «پیشکش هماهنگی» — برگ‌های پیچیده‌شده به شکل گلوله‌های کوچک. زیردرجه‌ها: تِه گونگ (特贡)، یک تا سه، به‌علاوهٔ بدون رده.
• شیو مِی (秀眉, xiùméi): «ابروی ظریف» — برگ‌های زبرتر و سبک‌تر. زیردرجه‌ها: ویژه، یک تا سه.
• چا‌پیان (茶片, chápiàn): خرده‌برگ‌های تخت — انبوه‌ترین و ارزان‌ترین درجه.

در مجموع — ۱۹ قلم تجاری که تون‌لوی را به یکی از دقیق‌ترین چای‌های سبز طبقه‌بندی‌شدهٔ چین بدل می‌کند.

در پایان:

تون‌لوی صرفاً یک چای نیست، بلکه پدیده‌ای تمام‌عیار تجاری و فرهنگی است، حلقهٔ اتصالی میان باغات کوهستانی جنوب آن‌هوئی و استکان‌های چای در مراکش، لندن و نیویورک. طی یک و نیم سده، راه خود را از پیشه‌ی روستایی کشاورزان هوئِی‌ژو تا یکی از بزرگ‌ترین محصولات صادراتی چین پیمود و لقب «طلای سبز» را به دست آورد. امروزه تون‌لوی همچنان به فرمول «چهار کمال» خود وفادار است: برگ سبز، دم‌نوش زلال، عطر نجیب شاه‌بلوط و طعمی پُر و فراگیر. این چای برای کسانی است که به استواری و عمق ارج می‌نهند — نوشیدنی‌ای آرام و مطمئن برای هر روز، که پشت آن یک و نیم سده مهارت نهفته است.